«Манга тау элледен жууукъ эм багъалы дуния башында бир зат да жокъду»

Журналист усталыкъны жаланда сейир адамла бла тюбеширге онг бергени ючюн окъуна сюерге боллукъду. Ма энтта мени насыбым тутду. Биягъы бир аламат адам бла шагъырей болдум. Ол Псков областьда Сюд департаментни управлениясыны таматасыды, юстицияны 1-чи класслы къырал советнигиди. 2016 жылда сюд системаны айнытыугъа уллу къыйын салгъаны ючюн «За усердие» деген 1-чи даражалы белги бла саугъаланнганды.

Алай аны башха фахмусу да барды. Ол назмула жазады. Окъуучулагъа "Я вам хочу ёще сказать..." деген жыйымдыкъны да саугъа этгенди. Таулу эллеге, аны адамларына, Нальчикге, табийгъатха жораланнган сейирлик чыгъармалары бардыла.
Энди, багъалы окъуучуларым, термилтип турмайым да, бу жаш бла сизни да танышдырайым. Ол Николай Валерьевич Морозовду. Вотсап бла аны манга бир назмусу тюшгенди. Кимники болур, манга да къалай бла келди деп турсам, бир кесекден бир шуёхум сёлешеди: "Жаратдынгмы назмуну,-дейди.- Тауча сенича, менича билген оруслу жашныкъыды". Аны эшитгенимлей, ол адамны юсюнден дагъыда кёбюрек хапар биллигим келгенди. Шуёхум а: «Телефон номерин берейим, угъай демей эсенг а, ол сёлешсин», -дейди.
Экинчи кюн Николай эрттенликде, сагъат сегиз да болгъунчу телефонну зынгырдатады. Эртте болгъанына кечгинлик тилей, тауча салам береди. Экибиз да малкъар тилде иги кесек ушакъ этебиз.       
Ол Бабугентде 1966 жылда туугъанды. Атасыны анасы Матрена Морозова 1947 жылда КъМАССР-ни Советский районуну Советский элине жашы (Николайны атасы бла) Воронеж областьдан къарындашы чакырып келген эди. Беш жылны ичинде сабий садда аш этиучю, андан сора уа пенсиягъа чыкъгъынчы школда тизгиннге къараучу болуп ишлегенди. Атасы Виталий а Бабугентни бла Къашхатауну мюлклеринде экскаваторчу эмда автогрейдерист да болуп тургъанды.
Анасыны атасы Карп Васильевич а Огъары Малкъарда жемишле эм кёгетле ёсдюрген совхозгъа 1955 жылгъа дери башчылыкъ этип тургъанды,Черек агъач мюлкюню директору да болгъанды. Андан сора ала Бабугентге кёчгендиле. Николайны ыннасы пенсиягъа чыкъгынчы  агъач жарашырыучу заводда ишлеп тургъанды. Анасы уа бир ауукъ заманны элде почтачылыкъ этгенди.
Сабийле бир кесек аякъланнгандан сора уа Морозовланы юйюрлери Советский элге кёчедиле. Анда да Любовь Карповна почтада уруннганды, бир ауукъ заманны уа Черек районну администрациясыны коменданты болгъанды.
Ма алай ушакъ эте келгенде: «Тау тилни къалай унутмай тураса?» –деп сорама. Ол а: «Мында Хасаниядан, Огъары Малкъардан, Къашхатаудан да жашла бардыла. Аланы бир-бирлери юйюрлери бла жашайдыла. Биз терк-терк тюбеше туруучубуз»,-деп жууаплайды. Андан сора да, отпускасында Бабугентни, Огъары Малкъарны да жокъламай къоймаучусун айтады. «Манга ол тау элледен жууукъ, багъалы да дунияны башында бир зат да кёрюнмейди»,-дейди.
Аланы артыкъ уллу болмагъан юйчюклери бюгюн да Бабугентде сюеледи, терек бахчагъа батылып. Алай анасы Люба жашын, эки туудугъун да анда угъай, Нальчикде фатарында сакълайды.
-Мен, бир амал табып, республикагъа келмей къалмайма. Чегем чучхурланы, Минги тауну тийресин да бек жаратама, алай Черек ауузун а бир жерге да алышаллыкъ тюйюлме. Мындагъы таза хауаны, кём-кёк черек сууланы татыуларын Псковда дайым да кюсеп турама. Адамлары да энчидиле - бир-бирге хурмет этиулери, багъалай билгенлери, къонакъбайлыкълары бла да. Мен таулуланы адетлерине, тёрелерине кёре жашаргъа кюрешеме энтта.
Тенглилерим бла байламлыкъны юзмегенме. Аланы барыны да атларын санап чыгъар амал жокъду, алай Огъары Малкъардан Мамайланы Хамитни жашы Ахматны энчи сагъыныргъа сюеме. Сёзсюз, талай жылны бир классда, институтда окъугъанла, биргеме ишлегенле бла да тюбешиуле эсден  кетмейдиле. Жашауну тутуругу да ол болур деригим келеди,- дегенди Николай Морозов ушагъыбызны ахырында.
Энди уа аны бир къауум назмусу бла сизни шагъырей этерге сюеме.

КЪАЯЛАГЪА
 Жерни туугъаныны
        шагъатлары,
Жерни тарыхыны жалдатлары
Къаялагъа тежейме назмула –
Бийиклеге тилсиз къалауурла.
 
Башларыгъыз а – чиммакъ
                бёрклюле,
Къарла кийген къышда, жайда –
                тёре.
Тёшле жабып бурма
               жамычыла,
Терек чапыракъла
             шыбырдаша.
 
Кёргенме къабыргъача къаяла,
Жабып тёппелерин да булутла.
Хар ким да бирча ёрлемез
             ары –
Къыйынды табаргъа
            базыннганны.
 
Къаяланы кеси тёрелери:
Жарла, тюпсюз къолла –
              нёгерлери.
Биледи араны жалан адам,
Къаялагъа, къолгъа кёче
            къарам.
 
Къая къызы, шуёх болуп желге,
Жюрюр кече, туман къалкъыр
              бирде.
Тюзден желле къаты
            ургъанында,
Элхууурну кёрлюксе сен
            мында.
 
Ташларынгдан къаландыла
               юйле,
Тукъум къалалары – эсгериуде,
Къая, тутамыса аны эсде? –
Жалын ызын къойгъанды от
             сенде.
 
Ангылагъан къыйын бизге
            сизни,
Сиз – жулдузла бла
           жюрютген сёзню!
Сюеме мен сизни арагъызда
Гылын къушлай, къалкъа
          айланыргъа.

Термилиу
Къошун алып инбашына,
Ийнакъ къолу бла къучакълап,
Тюшеди суу жагъасына
Ариу къыз, ашыгъып атлап,
Ууакъ-ууакъ ала аякъ,
Билинмей аз да тепгени,
Учханча тенгизде къайыкъ,
Желден толуп желпеклери.
Тауда узакъ тёппелеге
Кюнню кёзю тёге алтын,
Алай келеди эрттенлик
Аллах кеси сюйюп, айтып.
Чыкъла жуууп кырдыкланы,
Мылы ташла да жылтырай,
Кючден, туталмай аягъы,
Жашчыкъ барады учхалай.
Таш печьледен чыкъгъан тютюн
Кётюрюлюр, тюз чыпынлай.
Жокъ сёлешген адам къаты,
Жашау – алда баргъанынлай.
Ёмюрледен келе алай,
Ашыкъма тюрлендирирге.
Болгъанчады мияладан,
Жашау кеси анга - ие.
Черек кёмюк эте тарда,
Сюрюу, отлай ауанада,   
Салкъын излейди къызыуда,
Къысылышып къаялагъа.
Уруш аты къуруп кетсин.
Сейирлени да сейири:
Къалалагъа къарай келсенг, –
Къашын тюйгенча Зевс кеси!
Кетгендиле ол заманла,
Иги кесек акъгъанды суу.
Бек аз тюберсе сен мында
Къызгъа, элтип баргъан
            къошун.
Къая къызны да ауазы –
Аллах юйде эштилгенлей,
Таула, чюйбаш болуп, ары
Кетедиле, бийиклеге.
Тилейме мен жерден алай –
Ёмюрледе турсун былай.

Малкъар тилге Мусукаланы Сакинат кёчюргенди.

 

Холаланы Марзият.

Свежие номера газет Заман


20.05.2019
17.05.2019
14.05.2019
13.05.2019