«Жарыкъ сыфаты ёмюрде да эсимден кетерик тюйюлдю»

Байсолтан улуну иги таныгъан, аны бла бирге кёп кере уруш отуна кирген  Леонид Белоусов таулу жашны юсюнден не заманда да жюрек жылыу бла эсгергенди. Леонид Георгиевич Алимден он жылгъа тамата  эм андан сынамлы эди. 1941 жылда декабрьде кезиулю хауа сермешде ол жаралы болуп, аны эки бутун да кетерирге тюшгенди. Болсада ол,  артха авиаполкга къайтып, протезле бла учаргъа юйреннгенди.  Совет Союзну Жигити дуниясын алышханлы  21 жыл болады.

« Байсолтанланы Алим бла фин урушдан бери да таныш эдик. Ол къазауатны  кезиуюнде мен жаралы болуп  госпитальда кёп жатханма. Бизни аскер бёлюмюбюзге ол кезиуде келген жашланы араларында Алим да болгъанды.
Госпитальдан чыкъгъанымдан сора командирлик этерге саладыла. Байсолтан улу да мени бойсунууумда эди.  Алай  кёп да турмай  анга махтаулу лётчик, командир Пётр Бриньковну эскадрильясына кёчерге тюшдю. Алим Юсюпович ётгюр эм хунерли лётчик болгъаны себепли аны 3-чю номерли эскадрильяны командири майор Михаил Васильевни орунбасарына саладыла.
Полкубуз ол заманда Ленинградны къатында тургъанды. Финнлиле бла мамыр келишим этилгенден сора, мени эскадрильяма Ханко айрыкамгъа кетерге тюшдю. Аны жагъалары къысыр къаяла, къалгъаны уа агъач, батмакъ тюзле болгъандыла. Гитчерек аэродром ишлеп, фин богъазгъа кирген жерни сакъларгъа тюшдю.
Бир ингирде айрыкамгъа Байсолтан улу келгенди деп билдирдиле. Алай бла биз  анда да  бирге къуллукъ этгенбиз. Алим тири, батыр эм жарыкъ кёллю адам эди. Мен аны не тюрлю къыйынлыкъда да не мудах, не мыккыл болуп кёрмегенме. Ол къуру кеси жарыкъ болгъанны къой да, къалгъанланы да кёллерин кётюргенди. Ол болгъан жерге адам басынмай къалмагъанды. Аны жаланда комсомол организацияны башчысынча угъай, ахшы, нени да терк ангылагъан, хунерли, ётгюр командир эм хар заманда да жарыкъ, тюз эм къайгъырыулу тенг болгъаны ючюн сюйгендиле.  
Ма 1941 жылда 21 июньда шабат кюнню ингиринде той этип солургъа оноулашабыз. Аны Алим къурап ётдюргенди. Тепсерге, лакъырдагъа эм чамгъа уста болгъаны себепли ингир да сейир эди. Той бара тургъанлай, танг ата, къайгъылы болдукъ. Ол 22 июнь эди. Уллу Ата журт уруш башланды…
Урушну биринчи кюнлеринде окъуна балтикалы лётчикле кеслерини бийик аскер усталыкъларын, жигитликлерин кёргюзтген эдиле. Барыбызгъа да бек къыйын болумлада сермеширге тюшгенди. Лётчикледен ётгюрлюк, чыдамлыкъ, башламчылыкъ, эслилик, низам изленнгени белгилиди. Нек дегенде биз битеу дунияда биринчи социалист къыралны къоруулаучулары эдик. Коммунистле бла комсомолчула уруш башланнганлай окъуна уллу политика-юйретиу ишни бардыргъандыла.  Анга уа полкну комсомол организациясыны башчысы Байсолтанланы Алим  уллу къыйын  салгъанды.   
Душман самолётланы ууатыуну да полкда биринчи ол башлагъанды. Хауада сермешиулеринден биринде «юнкерсни» кюйдюрюп, башхасыны окъларындан къутулуп, ючюнчюсюню ызындан болуп агъызгъаны битеу полкга айтылгъан эди. Бир  жолгъа эки самолётну агъызгъан тынч тюйюлдю! Аллай ишле аз болгъандыла. Ол себепден таулу жашны алгъышлап, эсебин  сюзгенбиз.
Полкну командирини болушлукъчусу болгъаным себепли манга эскадрильяны, Кронштадтны къоруулай, сермешге элтирге тюшгенди. Жаннган отну ичинде сермеше, хар бир самолётну ызындан къараргъа, кёз туурангда тутаргъа къыйын болса да, Алимни «эшекчигини» (аны И-16» деген истребителине полкда алай айтыучу эдиле) аламат уста, сёдегей бургъанын хар заманда кёрюп тургъанма.
Бир сермешибизни сюзгенде, мен анга: «Аперим, Алим, аллай къаты кюрешде абызырамагъанынг ючюн!»-дедим.  Ол жашны кёлюн кётюрдю. Учууланы командирле бла сюзюп башлагъанлай,  къатыма келип: «Айхай, жолдаш командир, хауада асыры тардан къымылдаргъа онг болмай къалгъан  бу не тюрлю  урушду? Ангылаймыса?» - деп сорду.
Лётчикле ышардыла. Ала Алимни ахшы ангылай эдиле. Нек дегенде ол кюн Кронштадтны башында таза да тар эди. Душман, уллу къоранчларына да къарамай, «мессерлерин» аямай  жиберип тургъанды. Аллай сермешле сау кюнню узуну баргъандыла.
Ленинградха сауутла, окъла келтирген темир жол станцияны башында 35 минут баргъан къазауат бюгюн да эсимден кетмейди. Ол объектни Байсолтан улуну 5 самолёту къоруулагъанды. Алагъа душманны онла бла саналгъан самолётлары бла демлеширге тюшгенди. Анда Алимни тактика жаны бла усталыгъы бек уллу магъананы тутханды. Жаш лётчикле аланы аны къауумуна ашырсала бек къууаныучулары да  бошдан тюйюл эди.
Мен кюйюп, бутларым кетип Алимден алай айырылгъанма. Алма-Атада госпитальда жатханымда мени юйдегим, къызым да тапхан эдиле. Байсолтан улуну бла тенги Кузнецовну ёлгенлерин эшитгенимде, ийнанырыгъым келмегенди. Жарыкъ, лакъырдачы, жигит Алимни сыфаты бир заманда да эсимден кетерик тюйюлдю…»

Басмагъа Къасымланы Аминат хазырлагъанды.

Свежие номера газет Заман


19.08.2019
16.08.2019
14.08.2019
13.08.2019