Юч антлы шуёх

Балтий флотну Н. деген аэродромунда юч антлы шуёх, юч жарыкъ кёллю улан – лейтенантла Кузнецов, Кулешов, Байсолтан улу.  Ала жаланда учаргъа керекли белги аслам заманны берилмей турса мудахланадыла. Ол кезиуде жашланы халлери тюрленеди. Бир бирлерини къатларына да артыкъ жууукълашмайдыла, нек дегенде сыфатлары бла, терен солугъанлары бла тенглерин жарсытмазча.
Алай сермешледе уа аланы бир бирден  айыралмазса. Балтикачыланы алтын жорукълары – бир бирге билеклик этиу – къанларына алай терен сингнгенди, бирде ол неда бу фашист самолётну къайсысы агъызгъаны ангылашынылмай къалады.
Ала ючюсю да жигитликни жарым айрыкамы Ханкода эки ыйыкъ  кёкде тохтаусуз сермешлерин эсгередиле. Тенгизде, жарым айрыкамда акъ финнле орналгъан тийреге жете туруп, юч тенг эки ауур жюкленнген шхунаны бла мотор лайбаны эслеген эдиле.  Олсагъат окъуна жашла чабыууллукъ этедиле. Шхуналада жюк, баям, бек къыйматлы болур эди ансы,  ала самолётлагъа мычымагъанлай пулемётла бла атдырып башлагъан эдиле, лайба уа  зенит артиллериясы болгъан жашырын  къоруулаучу кеме болуп чыкъгъанды.
«Ястребокла»  кериуаннга жетгендиле: Кулешов бла Байсолтан улу – шхуналагъа, Кузнецов а – лайбагъа. Сермешни эсебинде юч кеме да, от болуп, чачдырылып, суу тюбюне кетедиле.
Ханкода юч шуёх кёп тюрлю-тюрлю ишлени тындыргъандыла. Къоншу айрыкамда Ханкогъа хазырланып тургъан  финнли десантны эслеп, тыл жанындан учуп жетгендиле, десантха деп хазырланып тургъан юлкюледе букъдурулгъан къайыкъны жокъ этип, жыйылгъан солдатлагъа чабыууллукъ этгендиле. Эсепде къаршчыгъа десантын  тохтатыргъа тюшгенди…
Башха жарым айрыкамда  юч тенг орманны кюйдюргендиле, бизни гарнизонну тынчлыгъын къурутуп тургъан  душман батареяны дуния жарыкъгъа чыгъарып ачыкълар ючюн. Нёгерлени энчи эслерине  Ханкогъа атдырылгъан топланы учуу жолларын тюзетген бийик нарат терекледе жашырын тургъан къарау вышкала тийишли болгъандыла: юч жёнгер аллай вышканы бир урсала, батарея эки кюн ишлемей. Разведкагъа перешеек тийресине да баргъандыла, жауланы окопларына чабыууллукъ этип, бизни бёлюмлени контратакаларына болушхандыла.  Разведкада аэродром тапхандыла, аны башында уа эки «фоккер»   – бирин  кётюрюлген заманында жерге тюшерча этгендиле, бирсисин а, лейтенант Якушевни къоншу звеносуна къуууп, алайда агъызгъандыла.
Бир сёз бла айтханда, аскерчилик жумушсуз кюн да турмагъандыла, ючюсю да байламлыкъда, къайда да бирге.  Хау, самолётларында аслам кесек тешилген жерлери да бардыла – окъладан, топладан, алай жаланда бир кере керти да  жарсырча иш болгъанды, Байсолтан улуну зенитка бла стабилизаторуна ургъанларында. Ол такъыйкъалада эки шуёх да аны жанына жетген эдиле, ары-бери  сюрюшген учуууна сакъ болуп, керек болса,  аны суудан, агъачдан, душманны окопундан, ол кесини бузулгъан машинасында  къайры къонса да, андан чыгъарыргъа хаппа-хазыр болуп, кесибизникилеге сау-саламат жетиуюн жалчытып.
Ханковчулагъа жууукъдагъы бир айрыкам тынчлыкъ бермей эди, анда финнлени  батареялары бла аскерлери орналып болгъандыла. Командование балтий морякланы кючлери бла аны бир жерини тийресин азатларгъа оноу этгенди. Кузнецов белгилегенча, шуёхлагъа анда «эсеп сёзню айтыргъа» тюшгенди. Юч улан да финнлеге айрыкамдан къачыу жолларын кесгендиле.  Бизни батареяланы артиллерия атдырыуларындан, топла бла басыуладан, балтийчилени сюнгю сермешлеринден сора  шюцкорла, айрыкамны бирси жагъасына чабышып, къайыкъларына жетерге кюрешгендиле. Юч «илячин», аланы ол онгларын къурутуп, суу бла къутулалмазча этгендиле.
-Кёкден жесирге алыу иш бек аз болуучуду, - деп кюледиле шуёхла. - Энтта да бир учуугъа чыгъабыз да, ала уа, къолчукъларын кётюрюп, агъачдан тутмакъгъа аллыкъланы сакълайдыла… Алай бла дневник да тюшеди бизге… Къарачыгъыз, жазыула, къатында уа кёчюрмеси : «Орта кюн. Орус авиацияны къызыуу бери дери жайылады…». «Бараз кюн. Биягъы самолётла къарау пунктну жокъ этдиле…», «Ыйых кюн. Оруслула жанына атдырыуну башладыкъ, алай тохтаргъа тюшдю – самолётла…»
Энди шуёхла фронтну бу тийресинде ишлейдиле. Мында къаршчы – гитлерчи дивизияды. Жумуш бек къыйынды эмда тюрлю-тюрлю халлыды: немис сатырланы, гитлерчиле бла баргъан  жюкленнген улоуланы чачаргъа тюшгенди. Ючюсю… артда дагъыда ючюсю… артда тёртюсю… ызы бла алтысы… ахырында уа тогъузу болады. Тогъузунчусун Байсолтан улу чачдыргъан эди да…
Жолда тизилишип баргъан танкланы жокъ этгендиле, мотоциклчилени ургъандыла, атлылагъа да уллу кёллю болмагъандыла, аэродромда бир «мессершмиттни», кётюрюлюрге къоймагъанлай, къадарын ажымлы этгендиле. М. элден бизни аскерле гитлерчилени къуугъанларында, алагъа кёкден болушлукъ тапдыргъандыла. Битеу бу ишле бир жангы аскер сауут (сёз ол заманда сагъыныргъа жарамагъан «эреслени» – реактив топла (артда «катюшала» болгъан) сауутну юсюнден барады)  бла бардырылгъандыла. Ол а Совет къыралны кесини илячинлерине энтта бир саугъасы эди! Юч жигит, юч ётгюр батыр Кузнецов, Кулешов, Байсолтан улу ол сауутну бизни аскерге хайырлылыгъына бек уллу багъа бичип,  аны юсюнден айтып тауусалмайдыла.

Леонид Соболев, уруш жыллада «Правда» газетни, Совинформбюрону корреспонденти. Ленинград. 1941 жылда радиовыступлениядан.

Свежие номера газет Заман


20.05.2019
17.05.2019
14.05.2019
13.05.2019