Халаллыгъыны чеги жокъ эди

Совет Союзну Жигити деген ат берилгенде Алимге жаланда  23 жыл толгъанды.  Былай алып къарагъанда, ол бек жаш адам болгъанды. Жигит болуп къалмайдыла, жигитлей туугъан этедиле, деген сёзле тюз болурла, баям.
Алим сабийлигинде уа къаллай эди, анда ол  шартла билинеми эдиле? Бу соруулагъа жууапла излей, мен батырны кичи къарындашы Исмайылгъа тюбеп, ушакъ этген эдим.

Алим Байсолтанланы Юсюпню бла Таужанны юйюрлеринде тамата болгъанды.  Исмайыл бла аны арасында 10 жыл барды. «Алимни юсюнден айтып башласам, кёлюм толуп къалады, - дейди къарт, жилямукъларын сыйпай. - Мен гитчечик эдим, эсимде кёп зат къалмагъанды. Бирде ол маршал Ворошиловну суратын алып, аны орденлерине, майдалларына къарап, мен да быллайла аллыкъма, деген эди. Ол   жигит болуп туугъанды. Къоркъа билмегенди».
 Алим чёрчек болгъанын айтады акъсакъал. Бир жол, анга, баям, 15 жыл болур эди, чабып баргъан атны къуйругъундан сермеп тутханды.  Ат, аягъы бла уруп, аны эсин тайдыргъанды. Алай нек этдинг деп уруша тебирейдиле анга, ол а: «Мен ат тенгли чабалмаймамы да!»,- деп жууаплагъан эди.
Алимни кичи къарындашы Сафар да къатышханды урушха. Аналары Таужан Алимни къайтырына бир да ишекли болмагъанды, Сафар ючюн къоркъгъанды кёбюсюнде. «Охо, Алим кеси башын кечиндирир, аны кёкде, самолёт ичинде ачытмазла», - деген ышаныулукъ тынчайтханды ананы  жюрегинде.   Жашау а кесича буйрукъ этди, Сафар къайтды, Алим а....
Таматаны эсинде Алим Совет Союзну Жигити деген атны алгъандан сора Нальчикге солургъа келген кюнле къалгъандыла. «Жигит» болду деген хапарны эшитип, анга тюбемей хазна адам къалмагъанды Яникойда. Уллу къурманлыкъ да этилгенди. Тансыгъыбызны алыргъа уа къоймадыла, аны тюбешиулеге, жыйылыулагъа асыры чакъырып тургъандан», - дейди Исмайыл.
Атасы уста  уучу  болгъаны себепли Алим анга ушкок жюрютюрге эркинлик къагъыт алып бергенди. Гитлерчиле Къабарты-Малкъардан къысталгъанларындан сора, эллиледен бири ол немисли старшина болгъанды деп, жалгъан дау этгенди. «Аны совет аскерчиле штабха элтип, соруу этедиле.  Атабыз бу хапарны Алимге айтады, ол а, чемоданындан Совет Союзну Жигити болгъанына шагъатлыкъ къагъытны чыгъарып  (аны тышы дипломгъа ушаш къаты эди, алтын жазыулары бла): «Муну кёргюзтсенг, санга киши тиерик тюйюлдю», - деп, аны атагъа береди. Ол къагъыт  Алимни жашы Валерийде турады», - деп эсгереди Исмайыл.
Байсолтан улу  Къабарты-Малкъар душмандан энди къорууланнгандан сора биринчи кюнледе келгенди солургъа. Сёзсюз, адамланы битеу соруулары, жарсыулары уруш бла байламлы болгъандыла. Алим а: «Биз хорларыкъбыз! Къоркъмагъыз», - деп, таматаланы, тиширыуланы кёллерин алыргъа кюрешгенди. Элли эки тиширыуну баш иелерин немислиле ёлтюрген эдиле, ала Алимге аны юсюнден жарсыгъанларында, аны: Мен аланы къанларын алырма»,- дегени эсинде къалгъанды Исмайылны.  
Бир жол а эллиледен бири: «Алим, алтын ауурмуду, къалай жюрютесе аны?»  - деп сорады. Ол а: «Алтын  ауур тюйюлдю, аны алгъан къыйынды ансы», - дегенди.
- Фронтха къайтыргъа керекме дегенлей тургъанды.  Ол къуршоугъа тюшген Ленинградны кёгюн къорууларгъа алай ашыкъгъанды, - дейди Исмайыл.
Адамгъа жанын берирге хазыр эди Алим, аллай халал адам болгъанды. Аны юсюнден да былай хапар айтады жигитни къарындашы: «Бир жол Яникойда аны эсгертмесини аллында мен танымагъан бир тиширыу: «Быллай адамгъа мындан да иги эсгертме салыргъа керекди», - дейди.
Артда билгенбиз ол Лениграддан келгенин, кеси да  устаз болгъанын. Къуршоуда тургъан шахарда адамла ачдан къырылгъанда, Алим, аны окъуучулары  бла бирге  кёрюп, алагъа ётмек бергенин айтхан эди ол тиширыу.
Ушагъыбызны ахырында Исмайыл анга тынчлыкъ бермеген жюрек къыйыныны юсюнден сагъыннганды.   «Бюгюн-бюгече да аны алтын жулдузу, башха саугъалары табылмайдыла. Тукъумда аны аты бла жюрютюрча бир затыбыз жокъду. Яникойда бизни бла къоншуда оруслу тиширыу жашагъанды. Ол Совет Союзну Жигити  Байсолтанланы Алимни суратлары сатылгъанына тюбеп, аладан бирин алгъанды.  Орта Азиядан къайтханыбыздан сора аны бизге саугъалагъанды. Андан башха бир затыбыз да къалмагъанды»,-дегенди ол.

Абдуллахланы Фатима. 2009 ж.

Свежие номера газет Заман


19.08.2019
16.08.2019
14.08.2019
13.08.2019