Тюрлениуле хар инсанны да жашауун игилендирирге алланыпдыла

Былтыр 7 майда къыралыбызны Президенти Владимир Путин «Россей Федерацияны 2024 жылгъа дери миллет эмда стратегиялы борчларыны» юсюнден Указгъа къол салгъанды. Анга тийишлиликде сагъынылгъан заманнга онеки сферада болумну игилендириу жаны бла миллет проектле толтурулуп башланнгандыла. Бизни республикада ол санда саулукъ сакълау, демография эмда билим бериу жаны бла не зат этерге белгиленнгенини юсюнден КъМР-ни Правительствосуну Председателини орунбасары Грант Мовсисян айтханды.  Ол бардыргъан пресс- конференциягъа саулукъ сакълау, урунуу эмда социал къоруулау, жарыкъландырыу, илму эмда жаш тёлюню ишлери жаны бла министрле да къатышхандыла.

Грант Олегович айтханнга кёре, сагъынылгъан проектлени паспортлары хазырдыла, не мадар этерге кереклиси жик-жиги бла белгиленнгенди, алагъа неллай бир ахча къоратыллыгъы тохташдырылгъанды, тийишли келишимлеге да къол салыннганды. 
- Саулай айтханда, бу проектле республикада жашагъан хар инсанны да жашауун кёп жаны бла игилендирирге керекдиле. Сёз мында качестволу медицина диагностиканы, багъыуну, билим бериуню, жыл санлары пенсиягъа чыгъар кезиуге жете тургъанланы онгдурууну эмда кёп башха ишлени юсюнден барады. Билим бериуде шёндюгю амалланы хайырланыргъа шахарчыла бла бирге не узакъ элледе жашагъанланы да онглары болургъа керекди, - дегенди ол. - Хунерли сабийлени ачыкълаугъа, сабий садикледе жерлени санын кёбейтиуге, жангы школла ишлеуге да жер табылгъанды тийишли проектде, - деп къошханды.
Демографияны юсюнден айтханда, мында да борчла проектни атына кёре боладыла: адамланы жашауларын узунуракъ этиу, жангы туугъанланы санын кёбейтиу. Аланы уа саулукъ сакълау системаны игилендирмей толтурур амал не хазна болсун.
Журналистлени сорууларына жууап бере, тюбешиуге къатышхан министрле кёп шартла келтиргендиле. Саулукъ сакълау министерствону башчысы Марат Хубиев билдиргенича, республиканы клиника больницасында Къан тамырлагъа бакъгъан арада,  Нальчикни биринчи номерли эмда Прохладный шахарны больницаларында да быйыл жангы оборудование орнатыллыкъды. Ол санда биринчиси операцияла этгенде керек болгъан микроскоп бла жалчытынырыкъды, къалгъан экисине уа диагностика аппаратура (УЗИ) берилликди. Талай замандан Араны техника жаны бла онглары дагъыда компьютер томограф эмда ангиографла бла кючленирикди.
Оборудованияны жангыртыу программагъа онкодиспансер да киреди. Быйыл ары аладан 34 тюрлюсю сатып алынырыкъды, анга 150 миллион сом къоратыллыкъды. Жеринден кёчюрюрге жарамагъан уллу оборудование уа диспансерни жангы мекямы хазыр болса сатып алынырыкъды, дегенди министр. 
Жарсыугъа, жарты ишленип къалгъан объектни битдирсе окъуна, ол шёндюгю излемлеге келиширча боллукъ тюйюлдю. Ол себепден аны проектин тюрлендирирге оноу этилгенди. «Быйыл аны хазырлап, тийишли программаладан бирине кирирге умут барды. Анда аны дурус кёрселе уа, къурулуш келир жылда окъуна башланыргъа боллукъду», - деп къошханды Марат Баширович.
Министр дагъыда багъыу учреждениялада информатизацияны сингдириуню, документлени электрон халда жюрютюуню юсюнден да айтханды. Аны чеклеринде юч мингден артыкъ врачны ишчи жерлери быйыл аллай техника онгла бла жалчытынырыкъларын да туура этгенди.
Жарыкъландырыу министр Ауес Кумыков саулай республикада орта билим берген 27 учрежденияны мюлк-техника базаларын игилендирирге оноу этилгенин билдиргенди, Нальчикде Ленин атлы проспектни баш жанында эмда Чегем шахарда бла Солдатская станицада ишлене тургъан школланы да сагъыннганды. Ол айтханыча, ала бары да шёндюгю эм иги оборудование бла жалчытынырыкъдыла.
Дагъыда жууукъ кезиуледе жангы школла къурау жаны бла программагъа къатышыргъа мурат этиледи. Республика конкурс айырыуланы жетишимли ётсе, келир жылда энтта да бир минг сабий сыйыннган аллай уллу учрежденияны къурулушу башланыргъа боллукъду, деп ышандыргъанды Ауес Мухамедович.
Министр андан сора хунерли сабийлени ачыкълау эмда алагъа билеклик этиу ара къураргъа оноу этилгенин билдиргенди. Бу борчну тамамлаугъа 196 миллион сом къоратыллыкъды. Ол кеси да Нальчикде «Орлёнок» санаторийни мурдорунда боллукъду, дегенди. Анда бир жылны ичинде онеки смена ишлерикди, хар бири да 21 кюнню. Бир къауумда 40 сабий боллукъду, кеслери да 6-чы классха жюрюгенле неда андан таматаракъла. Учрежденияда быллай сабийлени ачыкълау бла чекленип къалмай, алагъа артда тюрлю-тюрлю олимпиадалагъа эмда эришиулеге къатышыргъа болушханлай турлукъдула.
Районланы юсюнден айтханда, тийишли проектни чеклеринде, аланы хар биринде да сабийлеге къошакъ билим берген арала къураргъа оноу этилгенди. Бахсан шахарда уа «Кюн шахар» сабий чыгъармачылыкъ Академияны филиалы ачыллыкъды.
Тамата тёлюню жангы усталыкълагъа юйретиуню, сабий туугъан юйюрлеге себеплик этиуню, садикледе жерлени санын кёбейтиуню юсюнден урунуу эмда социал къоруулау министр Асанланы Алим сёлешгенди.
Декрет отпускда болгъан аналагъа деп министерствода энчи программа бардырылады, дегенди ол. Анга къатышханланы, ол кезиулеринде бир жангы усталыкъгъа хакъсыз юйретедиле, ол санда чач къыркъыучугъа, кондитерге, компьютер бла ишлей билирге эм башхалагъа. «Бир-бир специалистле быллай отпускда тургъан заманларында квалификацияларын тас этерге боллукъдула. Сёз ючюн, медсестрала. Аланы сертификатларыны болжалы беш жылды. Бу программаны хайыры бла уа аны тас этмезге амал бериледи», - дегенди министр.
Жыл санлары пенсиягъа чыгъар кезиуге жете тургъанлагъа «Тамата тёлю» деген проектни чеклеринде къошакъ билим бериу неда жангы усталыкълагъа юйретиу программа бардырылады. Асан улу айтханнга кёре, ол санда ишсиз туруп окъургъа келгенлеге стипендия да тёленирикди. Быйыл бу программаны хайыры бла тийишли курсланы 290 адам тауусханды.
Ахырында Грант Мовсисян юч миллет проектни чеклеринде тамамланыллыкъ жумушлагъа бизни республикада 2024 жылгъа дери беш миллиарддан аслам сом къоратыллыгъын билдиргенди. Ол ахчагъа не мадар этиллигин адамларыбыз билип турургъа керекдиле. Сагъынылгъан сфералада болум игилене баргъанын жамауат артда угъай, хар жыл сайын сезерча биз къолдан келгенни аямазгъа борчлубуз», - деп чертгенди Правительствону Председателини орунбасары.

Омарланы Мурат.

Свежие номера газет Заман


18.07.2019
15.07.2019
12.07.2019
10.07.2019