Миллетлени араларында халлагъа энчи эс бурургъа, аланы игилей сакълауну дайым къайгъысын кёрюрге тийишлиди

Тюнене Нальчикге Россей Федерацияны Президенти Владимир Путин иш бла келгенди. Ол РФ-ни Президентини Шимал-Кавказ федерал округда толу эркинликли келечиси Александр Матовников эм КъМР-ни Башчысы Казбек Коков бла Сабий чыгъармачылыкъны «Кюн шахар» академиясында болгъанды.
Къонакъла «Кванториум» паркны бир ненча окъуу классыны иши бла шагъырейленнгендиле. Энерджи-кванториумну отоуунда алагъа тау районлада хайырланыргъа боллукъ гидроэлектростанцияны моделин кёргюзтгендиле. Къыралны башчысы космо-кванториум классны окъуучулары  бла ушакъ этгенди, дагъыда «Жаш къутхарыучу» классда да болгъанды.
Кюнню экинчи жарымында уа Правительствону юйюнде Владимир Путин Россейни Президентинде миллетле аралы халла жаны бла советни кенгешин  бардыргъанды. Анда РФ-ни Къырал миллет политикасыны стратегиясы сюзюлгенди. Жыйылыуну  ача,  Владимир Владимирович  «Кюн шахарда» болгъанын,  анда кёргенине бек бюсюрегенин айтханды эмда Казбек Коковха  ыразылыгъын билдиргенди.
- Барыгъызны да ары барып, бу сейир жерни иши бла шагъырейленирге чакъырама. Жылны ахырында уа фахмулу сабийлеге ара да ачыллыкъды, ол а башха билим бериу учрежденияла бла байламлыкъла жюрютюрюкдю, -дегенди Президент.
Сюзюллюк соруугъа кёче,  ол Шимал Кавказны Россейни тарыхында магъанасы бек уллу болгъанын белгилегенди. «Мында ёмюрледен бери да кёп миллетлени келечилери бирге жарашып жашайдыла. Аланы хар бири да кесича энчиди,  адет-тёрелери,  тарыхлары,  тиллери,  культуралары,  жигитлери бла да ёхтемленирге эркиндиле. Мында къонакъбайлыкъ,  ата-анагъа,  юйюрге,  таматалагъа хурмет этиу дегенча миллет адетле бийикде жюрютюледиле. Кавказлыла Россейге кертичиликлерин кёп кере кёргюзтгендиле,  къыралны къорууларгъа керек заманда бирча ёрге къопхандыла», -дегенди Владимир Владимирович.
Къыралны оноучусу быллай патриот сезим битеу россейли жамауатны бирикдиргенин, миллетле эм динле аралы келишиулюкню мурдору болгъанын чертгенди. «Алай миллетле аралы халлагъа энчи эс бурургъа, аланы игилей сакълауну дайым къайгъысын кёрюрге тийишлиди. Аны ючюн регионланы башчыларын къырал миллет политика ишлени контрольда тутаргъа, миллет-культура жамауат биригиуле бла байламлыкъла къураргъа чакъырама», -деп къошханды ол.
Владимир Путин диаспораланы, илму эм чыгъармачылыкъ интеллигенцияны, дин къуллукъчуланы, жаш тёлюню арасында хурметлери жюрюген адамланы оюмларына тынгыларгъа, аланы башламчлыкъларына эс бурургъа,  жамауат советледе, башха консультатив  органлада кеслерини оюмларын ачыкъларгъа онг берилирге  кереклисин да айтханды.
- Алай структураланы къурагъан азды, ала хайырлы ишлерча, кезиуден кезиуге жыйылмай, къыралыбызны айнытыу жаны бла магъаналы, жамауатны къайгъы этдирген  сорууланы сюзюуге къатышып, властьны керти партнёрлары болургъа тийишлидиле,-деп белгилегенди ол.
Властьны жанындан а быллай ушакъгъа миллетле, динле аралы халланы иги билген, культураны халин терен ангылагъан адамла бардырыргъа кереклисин да белгилегенди къыралны башчысы. «Мен ол жумушла ючюн  жууаплы къуллукъчуланы билимлерин ёсдюрюуню юсюнден айтханма,- деп эсгертгенди Президент. -  Бу ишни андан ары бардырыргъа, специалистлеге квалификацияларын, сынауларын ёсдюрюрге онг берирге керекди. Ала даражалы вузлада билим алырча, шёндюгю методикалагъа кёре юйренирча, регионла бир бирлерини сынауларын билирча амалла къуралыргъа тийишлидиле».
Владимир Путин Къырал миллет политиканы стратегиясына кийирилген тюзетиулени эсге алыргъа, стратегиялы планирование жаны бла документлени  жангыртыргъа кереклисин да айтханды, ол санда патриот ниетде юйретиу, жаш тёлю политика жаны бла жумушланы да.
Къыралны регионларындан инсанла иш излеп, башха жерлеге кёчгенлерини проблемасын да кётюргенди ол. Жаш адамла туугъан жерлеринден башха шахарлада жамауат жашаугъа, экономикагъа чырмаусуз сингерча тап онгла къураргъа кереклисин да белгилегенди ол.
- Окъургъа, ишлерге сюйгенлеге болушургъа, себеплик этерге хазырбыз. Алай экстремизмни, радикал ниетлени жаяргъа кюрешгенлени жолларын кесерге борчлубуз,-дегенди къыралны оноучусу.
РФ-ни Президенти быйыл ООН-ну башламчылыгъы бла Халкъланы ана тиллерини жылыча белгиленнгенин эсгертгенди. «Россейде Халкъ чыгъармачылыкъны, миллетлени тин хазналарыны жылын бардырыргъа кереклисини юсюнден бир ненча кере айтылгъанды. Аны 2022 жылда бардырыргъа боллукъду»,-деп билдиргенди ол.
Сёзюню ахырында Владимир Путин Уллу Хорламны 75-жыллыгъына хазырланыу башланнганын, келир жыл РФ-де Эсгериуню эм кишиликни жылы боллугъун белгилеп, къууанчлы жумушла барысы да бийик даражада бардырылыргъа кереклисин да айтханды.
- Хорламгъа Россейни битеу халкълары да къошумчулукъ этгендиле. Ол къазауатны сылтауларын, миллионла бла адамланы жашауларын юзген урушну къыйынлыгъын эсде тутаргъа борчлубуз. Душманны совет халкъ жокъ этгенди, Европаны, битеу дунияны да нацизмден къоруулагъанды. Ол къазауатны тюз тарыхын сакъларгъа тийишлиди, -деп, Россейни Президенти Советни келечилерин, битеу жамауат организацияланы да юбилейге хазырланыугъа къатышыргъа чакъыргъанды.  

Ызы бла Совет ишин башлагъанды. Биринчи    РФ-ни культура министри Владимир Мединский селешгенди. Ол бюгюнлюкде къыралда элледе маданият юйлени жангыртыу жаны бла уллу иш бардырылгъанын,  Шимал Кавказгъа бла Узакъ Востокга уа энчи эс бурулгъанын айырып айтханды. «Быйыл элледе 80 маданият юй ишленнгенди, 220 мекямда уа жангыртыу жумушла бардырылгъандыла», -дегенди.
Министр Нальчикде кёп жылланы ичинде битдирирге онг болмагъан Театрланы къаласыны юсюнден айтып,  аны къурулушун бошаргъа болушлукъ тилегенди. Бюгюнлюкде уа проект жангыдан сюзюледи,  анда концерт зал,  кафеле,  солурча башха жерле боллукъдула.   КъМР-ни Миллет музейин  жангыртыу иш да федерал программаланы чеклеринде бардырылгъанын белгилегенди ол.
Шёндюгю излемлеге келишген библиотекаланы къурау жаны бла мадарла да толтуруладыла. «Бюгюнлюкде ала китапла сакъланнган жер тюйюлдюле,  бу учрежденияла тамамлагъан жумушла кенгергендиле. «Гитче шахарлагъа библиотекала» деген программагъа тийишлиликде, къыралны 44 регионунда 134 библиотека къуралгъанды. Алада уа миллет тилледе китапланы асыраугъа энчи эс бурулады»,-дегенди министр.  
Россейде Халкъ чыгъармачылыкъны жылы бардырыллыгъын чертип, докладчы быйыл биринчи кере болуп, бу сферагъа грантла берилгенлерин билдиргенди. Битеу да бирге 2 миллиард сом.
-2022 жыл Халкъ чыгъармачылыкъны жылыча белгиленириги миллет культураны,  адетлени,  тёрелени сакълау бла кюрешген инсанларыбызгъа бютюнда магъаналыды. Халкъ чыгъармачылыкъ тюрлю-тюрлю тёлюлени бирикдиреди. Бу жыл а миллет политиканы айнытыугъа себеплик этериги баямды, -дегенди министр сёзюню ахырында.
Ызы бла миллет политиканы концепциясыны чеклеринде билим бериу система тамамлагъан жумушла сюзюлгендиле. РФ-ни жарыкъландырыу министри Ольга Васильеваны айтханына кёре,  «Билим бериу» миллет программа не жаны бла да айныгъан,  билимли инсанны юйретиуге, миллет культураны, къыралны халкъларыны тиллерин сакълаугъа бурулупду.
«2025 жылгъа дери орус эм РФ-де миллет тиллени айнытыу» программаны юсюнден айта, документ регионлада ана тиллеге юйретген кадрланы хазырлаугъа жораланнганын билдиргенди. Сёз Миллет тиллени сакълау фондуну юсюнден да баргъанды. Анга билимли экспертле киргендиле, ала къыралда миллет тиллеге окъутуу китапланы хазырлау бла кюреширикдиле.  
Ызы бла Советни келечилери сюзюлген соруугъа кёз къарамларын билдиргендиле. Жыйылыуда Алексей Жураев, Игорь Баринов, Вячеслав Михайлов, Асланбек  Паскаев эм башхала сёлешгендиле. Ала миллет политика жаны бла праволу актланы жангыдан сюзерге, аланы концепциягъа келишдирирге кереклисини, арт кезиуде жамауатда ана тиллерин окъургъа сейир ёсгенини юслеринден айтхандыла.
Къыралда халкъны санын жаздырыугъа хазырланыуну юсюнден да баргъанды сёз.  Аны кезиуюнде уа хар ким да кесини миллетин белгилерге эркинди. Алгъын жазылыуну кезиуюнде бир-бир миллетле кеслерини санларын кёп кёргюзтген шартла болгъанларын айтып, быллай кемчиликлени энди этмезге кереклисин да айтхандыла Советни келечилери.
Сёлешгенле Концепция къыралда келишиулюкню,  мамырлыкъны сакълаугъа себеплик этгенин, миллетлени араларында къаугъала азайгъанларын да белгилегендиле. Дагъыда регионлада  жаш адамланы арасында байламлыкъла кереклисича къуралмагъанларыны, тюбешиулени кезиуден-кезиуге бардырмай, система халда къураргъа кереклиси да белгиленнгенди.    
Ара телеканаллада миллетле аралы келишиулюкге, халкъланы энчиликлерин ачыкълаугъа, жаш адамланы юйретиуге бурулгъан бериулени азлыгъыны, алай къаугъа, даулашла туудурургъа бурулгъан программала уа кёргюзтюлгенлерини юслеринден да айтылгъанды кенгешде.   Энтта къыралны халкъларыны ана тиллеринде чыкъгъан  басма органланы айнытыргъа,  аланы онгларын  миллет политиканы чеклеринде хайырланыргъа да чакъырылгъанды.   
Жыйылыуда Черкеслилени халкъла аралы ассоциациясыны башчысы Хаути Сохроков да селешгенди. Ол миллет тилледе окъуу китапла федерал тизмеге кирмегенлерини проблемасын кётюргенди. Аны ючюн а аланы экспертизаларын бардырыргъа  ахчаны бюджетден тёлерге тюшеди.   
- Къабарты, малкъар тилледен  Москвада экспертле къалай табыллыкъдыла?  Алай бизни кесибизде институтла,  билимли алимле бардыла. Ол санда белгили жазыучула Исхакъ Машбаш,  Зумакъулланы Танзиля. Ма быллай адамла ол жаны бла комиссиялагъа башчылыкъ эталлыкъдыла, ала Россейни патриотларыдыла, бу жумушну бийик даражада толтураллыкъдыла, -деп, ол бу ишде болушлукъ кереклисин чертгенди.
Хаути Хазритович миллет тилледе окъутхан устазланы даражасы тюшгенине да  жарсыгъанды  эмда  аланы кёллендирирге, жаш адамла бу усталыкъгъа келирча мадарла этерге кереклисин айтханды. Ол миллет адабиятха, ана тилледе жазгъан жаш авторлагъа эс бурургъа да чакъыргъанды.
- Бюгюнлюкде бу жаны бла программала бардырыладыла, алай аланы чеклеринде форумланы,  съездлени азайтып,  жазыучулагъа адрес болушлукъ керекди, -дегенди ол.
Ольга Васильева, федерал тизмени юсюнден соруугъа жууп бере, бюгюнлюкде окъуу китапланы къырал экспертизасыны  арасы къуралгъанын билдиргенди. Аны тинтиуюнден ётген китапла уа школлагъа хакъсыз берилликдиле.
Эки сагъатдан аслам баргъан кенгешде башхала да сёлешгендиле. Ахырында Владимир Путин ушакъ магъаналы болгъанын, айтылгъан оюмла толтуруллукъларын чертгенди. «Биз россейли халкъны къураргъа сюе эсек, миллетлени араларында халланы сакъларгъа борчлубуз. Бюгюннгю ушагъ а бу соруу артыкъда магъаналы болгъанына шагъатлыкъ этеди»,-дегенди ол.

Тикаланы Фатима.

Свежие номера газет Заман


11.12.2019
09.12.2019
06.12.2019
04.12.2019