Жамауатны къууанчларын, жараларын да ёз жюрегинден ётдюрюп, сахнагъа чыгъаргъанды

Россейде Театрны жылыны чегинде озгъан ыйыкъда Тырныауузну Къулийланы Къайсын атлы Маданият юйюнде актёр, драматург, поэт, КъМАССР-ни сыйлы артисти  Маммеланы Шакъманны жашы Ибрагимни эсгериу ингир болгъанды. Ол къууанч жыйылыу халкъыбызны айтхылыкъ жашы туугъанлы быйыл жюз жыл толгъаны бла  байламлыды.

Ингирни ол мекямны маданият бёлюмню таматасы Ёзденланы Танзиля бла Къумукъланы Мурат ачхандыла эм бардыргъандыла.  Ала артистни жашау жолуну эм чыгъармачылыкъ ишини юсюнден кезиу-кезиу энчи шартланы келтиргендиле, аны маданиятыбызгъа салгъан къыйыныны юсюнден тынгылы хапарлагъандыла. Бу байрамгъа Бахсан ауузундан, республиканы башха жерлеринден да адамла келгендиле. Ингирни бардыргъанла аллында окъуна белгили этгеннге кёре, ол кюн сахнаны жаланда Ибрагимни чыгъармалары –  жырлары, назмулары бийлегендиле.
Бек биринчи ары келгенле къысха сахна оюннга къарагъандыла. Анда маска кийгенле (актёрла) кинодан,  театрдан  эм белгили адабият  чыгъармаладан эсде къалгъан акъыл сёзлени, терен магъаналы къысха айтыуланы эм театр кесаматчыланы оюмларын къатлагъандыла. Ызы бла хар таулу тойда да жырланнган, автору Мамме улу болгъаны унутулуп, халкъда алгъышча айтылып тургъан «Келинни алып келебиз» деген киеу нёгерлени жырларына тынгылагъандыла. Ол алгъыш айтылып баргъанда уа, сахнада районну жыр-тепсеу коллективлерини келечилери, гяпчилери да болуп,  миллетибизде келин келтириу, аны юйге кийириу, баш ауун алыу адетлени кёргюзтгендиле.
Ол кюн анда байрамны бютюнда ариу, магъаналы этгенлени араларында Маданият юйде жыр биригиуню ишин жюрютген Жаппуланы Заира, башында сагъынылгъан Ёзденланы Танзиля, Жаппуланы Ахмат, Гюзюланы Дженнет, Гайыланы Тахир  эм башхала болгъандыла. Ала жыр, назму да айтхандыла.
Къонакъла сахнагъа чыгъып сёлешгендиле. Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрны директору, Къабарты-Малкъарны, Ингуш Республиканы да халкъ артисти Жангоразланы Мажит Ибрагимни кёп ариу сёз бла эсгергенди. Ол, аны  актёр къадарында сыфат къурау фахмусуну,  малкъар драматургиягъа салгъан къыйыныны юсюнден айта, кёчюрген ишлерин да эсге салгъанды.  Аны бла бирге терен адамлыгъыны, кимге да болушургъа хазыр болгъаныны юсюнден да чертип айтханды. «Ол Уллу Ата журт урушну аллында 1940 жылда аскерге чакъырылып,  ол къанлы къазауатны ахырына дери бек къаты сермешле болгъан жерледе айланнганды. Алгъа Къызыл Аскерни генералы Николай Ватутинни, артда уа маршалы Георгий Жуковну къоруулагъан къауумлада болгъанды.
 Германия женгдиргенине къол сала туруп, Ибрагим, кёнделенчи жаш, эшик артында къарауулда сюелгенди.
Уруш анга 1946 жылда бошалгъанды. Анда этген жигитликлери ючюн ол Къызыл Жулдузну, Ата журт урушну экинчи даражалы орденлерине эм иги кесек майдалгъа тийишли болгъанды. Алай а менсинмегенди. Мен аллайма деп сагъынмагъанды. Аны ол уялчакълыгъына дагъыда бир юлгю келтирейим: «Балкария» тепсеу ансамбль хар кюн сайын ишин аны жыры бла башлап тургъанда да, бу мениди деп айтмагъанды бир кере да. Ол сабыр адамны хар айтханы – акъыл сёзю,  кесин жюрютгени юлгю эди бизге. Ибрагим малкъар театрны бети эди», – дегенди.
Къабарты-Малкъарны Журналистлерини союзуну правленини председатели Шауаланы Разият республикалы радиогъа ишлерге келгенинде, анга биринчи заманда риторикадан Ибрагим дерсле берип тургъанын, андан арысында да ала ол байламлыкъны юзмегенлерин эсгергенди эмда аламат актёрну, драматургну эм поэтни сыйына быллай ингир къурагъанлагъа ыразылыгъын айтханды. «Не заманда да Элбрус районну маданият управлениясы ишин ариу къурай биледи. Анга биз Нальчикде, Тырныауузда, башха жерледе да баргъан тюбешиуледе шагъатбыз. Мындан арысында да жетишимлеригиз ким да сукъланырча болсунла! – деп алгъыш этгенди. Сора: – Сюргюнден къайтханда, Ибрагим малкъар газетни культура бёлюмюнде редакторлукъ этгенди. Бюгюн ол къуллукъда ишлегеннге ётдюреме сёзюмю», – деп, кезиуню Мусукаланы Сакинатха бергенди.
Ол а, бир эллиси, жерлиси Ибрагимни иги таныгъанын, аны бла талай жылланы ичинде шуёхлукъ жюрютюп тургъанын белгилеп, жазыучуну сабий жылларындан эсгериулерин сагъыннганды. «Атам, анам да аны бла бир школда окъугъандыла. Ол аладан таматаракъ болгъанды. Гитчелеге ийнарла, назмучукъла сахна оюнчукъла жазып, юйретгенди. Анамдан эшитип, мен да тутама бир къауумун эсде. Кёнделенде Жангы жылда биринчи кере салыннган ёлкада Буз Аппа да Ибрагим болгъанды, ууакъ тёгерек кампетчикледен саугъала да юлешгенди. Къар Къызчыгъ а – Балаланы Мариям.  
Ол бир ненча кюннге урушдан солуугъа келгенде, орус устазын, жашауу келген тиширыуну излеп,  Нальчикде бир оюла тургъан эски юйчюкде тапханды. «Ол мени танымагъанда, къабыргъада тагъылып тургъан суратлада кесими кёргюзтгенимде, атымы айтхан эди», – дей эди. Аны амалсызлыгъын кёрюп, Ибрагим айланып, аш-суу, отун мажарып,алай кетгенди артха.  Махтана билмегенди, алай нени да бу уа жашауда бек керекди деген затны къолгъа таукел алгъанды. Драматургия чыгъармала жетишмегенде, сахна оюнла жазгъанды, сабий назмула жаны бла къарыусуз болгъаныбызны кёргенде, аланы да такъгъанды. Анга кёре тамсилле да къурагъанды. Урушда жоюлгъан къарындашы Саламны сагъынып да кёп кере жарсыгъанды. Ол жаланда театрны тарыхын угъай, элибизни тарыхын да аламат билгенди. Жарсыугъа, мен аланы жаздырама десем, унамаучу эди, эсимде къалгъаны уа бюгюн да марап турады», – дегенди ол.
Къулийланы Къайсын атлы малкъар къырал драма театрны баш режиссёру, КъМР-ни искусстволарыны сыйлы къуллукъчусу Атмырзаланы Магомет а аны театрда ишлерге Ибрагим кёллендиргенин эсгергенди. «Студиягъа адамла жыя айланнганда, Кёнделеннге келип, ол къарагъанды  бизни хунерибизге. Ол комиссияда болмаса, къадарым, ким биледи, башха да болур эди. Мен Ибрагимни керти, ышаннгылы адамладан бирлерине санайма. Жашауда аллайла кёп тюбемейдиле. Бизге уа аллай насып тюшгенди. Къайсы ишин алсанг да, анда кёрюнюп турады аны фахмусу. «Шамай къала» бизни театрда биринчи кере 1968 жылда салыннганды. Аны 300-400 кере ойнагъан жылларыбыз да болгъанды.  Ибрагим дагъыда «Сюймекликни поэмасы», «Жаралы жугъутур», «Тойдан сора» эм башха пьесаланы, «Нарт Ёрюзмек» деген жомакъны да жазгъанды. Алада кеси да ойнагъанды. Малкъар театрны тарыхын да тинтгенди, китап этип чыгъаргъанды. Бети болгъан адам эди. Уялчакъ, махтаудан къачхан. Культурабызны аты ёмюрге да аны бла байламлыды», – дегенди Магомет.
Театр кесаматчы Сараккуланы Асият а: «Не жаны бла да фахмулу адамыбыз Маммеланы Ибрагимни аты эсде къалырча, не уллу иш этилсе да, кёп боллукъ тюйюлдю. Кёнделенде музейде болгъанымда, аны суратын сыйлы жерге тагъарларын тилегенме. Кеси сабыр, менсинмеучю адам болгъаны себепли махтаудан, тёгерегинде дауурдан бир жанлы болуп жашагъанды. Артыкъ эс бёлселе, уялгъанды. Алай а биз аны малкъар театрны культурасын, адабиятыбызны айнытыуда этген ишлерин унутургъа керек тюйюлбюз», – деп, жыйылгъанланы эсгертме сюерге чакъыргъанды.
Маммеланы Людмила, Ибрагимни къызы, Искусстволаны Шимал Кавказ  къырал институтунда библиотеканы таматасы, жашы Виктор, «Проектспецстрой» биригиуню таматасы, аталарын былай ариу эсгергенлери,  анга къайгъыргъанлары ючюн ыразылыкъларын билдиргендиле. Экиси да ол бизге аламат ата эди деп чертгендиле. Маммеланы Борис а тукъумну атындан ары келгенлеге саулукъ, насып тежегенди.
Къууанчлы ингирни ахырында уа жыйылгъанла, Къулийланы Къайсын атлы Малкъар къырал драма театрны актёрлары кёргюзтюп, бир ненча тёлю сюйген «Шамай къала» оюннга къарагъандыла.  Анда бу жолгъу постановкада КъМР-ни, КъЧР-ни да сыйлы артисткасы, Ингуш Республиканы халкъ артисткасы Мамайланы Фатима,  Жабелланы Асият, КъМР-ни  сыйлы артисти Мызыланы Таубий, Геляхланы Мурат, Мызыланы Аубекир, Темиржанланы Мариям, Бегийланы Зауур, Бичиланы  Хаждауут, Мисирланы Жамал, Бийчеккуланы  Къууанч ойнагъандыла.

Кертиланы Сакинат.

Свежие номера газет Заман


11.12.2019
09.12.2019
06.12.2019
04.12.2019