Башхаланы сёкгенле, сыйларын тюшюргенле, тилчиле бу дунияда окъуна жууапха тартыллыкъдыла

Шёндю заман, адамла да тюрленнгендиле. Огъурсуз, къутсуз жумушла асыры  кёпден, бирде,  кесинги тыялмай, ачы сёлеширге, бирлеуленни сёзюн этерге да тюшеди. Алай ол артыкъ уллу гюнях тюйюлдю деп эшитгенме. Ол алаймыды?
Альберт, Тырныаууз ш.
Соруугъа жууапны «Ислам в Евразии» газетни баш редактору, Аль-Азхар университетни бошагъан Аккайланы Хасим хажи береди:
- Тил, сёз этиу эмда биреуленни тюрт этип, намысын тюшюрюп сёлешиу Аллахуталаны аллында  уллу гюняхладан бирлери болгъанларын кёпле унутханнга ушап турады. Къуран  андан сакъланыргъа чакъырады. Алай биреуленни сёкгенде, сёзюн этгенде аны къайсыбыз эсибизге тюшюребиз? Бизни Жаратхан былай дегенди:  «Аманлаучу, башханы сёгюучю, ачы, къылыкъсыз сёлешген хатагъа тюшер» (104:1).
Мухаммад, Аллахны саламы анга болсун, хар бирибизге да ахшы юлгюдю. Ол муслийманла кеслерин тил этиуден сакъларгъа борчлу  болгъанларыны юсюнден кёп кере айтханды.  Файгъамбар хажны ахыргъы кере къылгъанында, адамны жашауу, ырысхысы, намысы да бирча багъалы болгъанларыны юсюнден былай деген эди: «Сизни къаныгъыз, мюлкюгюз эм намысыгъыз сыйлыды (жакълыды), ма бу айда бу кюнюгюзча. Ангылаталгъанмамы сизге?»  (Аль-Бухари, Муслим).
Хау, адамны жашауу, мюлкю артыкъда магъаналыдыла, алагъа тиерге, урларгъа жарамайды. Алай  башханы намысын, сыйын тюшюрюрге эркин этилгенди деб а къайда эшитгенсиз? Муслийман къарындашын, эгечин сёкген, тил этген  къабырда азап сынарыгъын ангыларгъа керекди.    
Ибн Аббас, Аллах анга ыразы болсун, бир жол Мухаммад эки къабырны къатында бара, былай айтханын билдиргенди: «Кертиди, ала азап сынайдыла. Аланы артыкъ уллу болмагъан гюнях ючюн къыйнайдыла». Аль-Бухари уа аны юсюнден былай айтады: «Угъай, ала уллу гюняхлыдыла.  Аладан бири адамны сёзюн этгенди, башхасы уа сийдигинден тазаланмагъанды (юсюн, кийимлерин)». Бу хадисни къалай ангыларгъа боллукъду? Алимлени асламы «…артыкъ уллу гюнях болмагъан…» дегенни  адам кесин терслик этмеген суннганы ючюн айтылгъанын чертедиле.
Башхаланы сёкгенле, сыйларын тюшюргенле, тилчиле жууапха бу дунияда окъуна тартыллыкъдыла. Аль-Бара ибн Азиб былай билдиргенди: «Бир жол Мухаммад файгъамбар бизге ууаз бергенинде,  аны сёзлерин юйлеринде тургъан къарт къатынла окъуна эшитгендиле. «О, ийманлары жюреклеринде болмай, аны тиллеринде жюрютгенле! Муслийманланы сёзлерин этмегиз, аланы ызларындан болмагъыз. Кертиди, къарындашын  марап айланнганны (аны аманлар ючюн) ызындан Аллах болур. Аллахутала ызлагъан а кесини юйюнде окъуна айыплы болур»,-дегенди. (Ат-Тирмизи. Аль-Альбани).
Былайда дагъыда файгъамбарыбыз сахабаларына кёргюзтген юлгюню юсюнден айтыргъа сюеме. Майзаны саякълыкъ ючюн ташла бла тюйгенлеринде, биреулен нёгерине: «Аны итнича ёлтюргендиле!»,-дегенди. Алайдан экиси да Мухаммад бла  жолда бара, чирий тургъан мыллыкны кёргендиле. Файгъамбар алагъа бурулуп: «Ашагъыз!»,-дегенди. Эр кишиле: «Аллахны файгъамбары, мыллыкны къалай ашайыкъ?»,-деп сейирсиннгендиле. Ол а: «Сиз дин къарындашыгъызны юсюнден айтхан сёзле андан да жийиргенчлидиле»,-деп жууаплагъанды. (Абу Дауд).
Кесигиз да кёресиз, сёз этиу, башханы сыйын тюшюрюу къаллай уллу гюнях болгъанларын.  Алай, жарсыугъа, муслийманла аны билмегенча этедиле.  Бирле уа дин къарындашы этген кемчиликни, терсликни ачыкъ айтсала, белгили этселе, гюнях болмагъан сунадыла.
Ислам адамны намысын, сыйын эм бийикге салады. Муслийманла бир бирни тутаргъа, кеслерин къылыкъсызлыкъдан,  ачы сёзледен сакъларгъа борчлудула. Алай башханы сёзюн нек этебиз,  аманларгъа нек излейбиз? Асламында аны сылтауу жюрек къыйынлыкъларыбыздадыла. Аны себепли   сакъ болургъа, Аллахуталадан сабырлыкъны, жюрек тынчлыкъны тилерге   керекди.
Тил этген адамгъа тынгылагъан, анга ыразылыгъын билдирген да гюнях болгъанын билемисиз? Керти муслийман дин къарындашыны намысын тюшюрген хапарны эшитсе, аны айтханны тохтатыргъа борчлуду. Алай саулугъуна, жашаууна къоркъуу бар эсе уа, тилчини  жюрегинде терслерге, ол жерден терк окъуна кетип къалыргъа керекди.  Былайда аль-Хасанны сёзлерин эсгерирге сюеме: «Аллах бла ант этеме, тил этиу адамны динин гангрена аны санларын ашагъандан да терк бузады».

Свежие номера газет Заман


25.03.2020
23.03.2020
20.03.2020
18.03.2020