Кёзлери уа мудахдыла

Жолну уллайгъан адам ётюп барады. Мен ол тиширыуну хар жыл сайын Уллу хорламны кюнюнде ёмюрлюк отну къатында кёрюучюме. Ол ары, кёкюреги орденледен, майдалладан толуп, жылтырап, алай келиучюдю. Ол заманда, тиширыу эсгертмеге гюлле сала туруп, жазгъы кюн, аны къучакълап, ийнакълап, аны ариулугъуна къууанып: «Къарачыгъыз мынга!» – деп, сюйюнчюлюк айтханча, кесини жарыгъын, къызгъанмай, тёгерекге уллу юлюшле этип чачады да, алайдагъыла эслерин анга бурадыла. Кюн угъай, ол тиширыу, аны майдаллары жарытханча болады бу уллу дунияны.
Бюгюн ол тиширыу терекле къуршалагъан жашил орамны озуп барады. Жерге ыразылыгъын айтханча, аны ачытмазгъа кюрешгенча, акъырын-акъырын атлай. Аны юсюнде женгил къолан жыйрыгъы барды. Крепдешин жыйрыгъы. Ол асыры ариудан болур, аязчыкъ, анга тиерге, аны этеклери бла ойнаргъа сюйюп, аланы аз-маз къымылдатады, алай, базынып, толу иелиг а эталмайды.
Аны кёргенимлей окъуна, былайда бир келишмеген зат болгъанын акъылымдан алгъа къарамым эслеп, тохтап, саламлашама, эсими буруп къарайма бетине. Жыйрыгъы жарыкъ болгъанлыкъгъа, кёзлери уа нечик мудахдыла. Ма ала келишмейдиле бир бирине, сора жыл саны.  
Танымасам, озуп кетер эдим. Бусагъатда уа не хорлайды – сейирсиниумю, айыпмы? «Бу жыл санда, жашы да ёлюп тургъанлай, бу жарыкъ бетли, кюн кибик жыйрыкъ да кийип, чачын да къысхартып, кёзюн-къашын бояп айланмаса болмаймыды?! – дейме кесим кесиме. – Таулу тиширыу ушайды да…»
Жолда бара, ишде, юйде да кёзюмден кетмейди ол. Аны дуниядан замансыз кетген бурмачач жашы, барыбыздан да жарыкъ адам, эсиме тюшюп, кючсюнеме, жарсыйма. Алай…
Артда иги кесек сагъыш этгенден сора башха оюмгъа келеме – андан, анасындан, бек ким жарсырыкъды аны жангыз жашына?
«Бу жашауу келген тиширыуну шахарда кюнден толу жай ингирде, былай ариу кийинип, жашил орамны ёрге баргъанында болур, тоба, мен ангыламагъан бир магъана», – дедим кеси кесиме.
Окъла сызгъыргъан ачы къазауатны кезиуюнде бу тиширыу да кёргенди къыйынлыкъ. Майдалларына къарап, санасанг, башхаладан артыкъ окъуна. Ол кюнледе бу бек жаш адам боллукъ эди. Уруш аулакъланы, белгисизлик эки жанын да букъу этген, къоркъуулу жолланы келе туруп, не сагъыш этерге боллукъ эди ол, хар сёз да, ушакъ да: «Уруш бошалса…» – деп, алай башланнган заманда? Ол быллай ариу кюнде Ата журтунда, жумуш, буйрукъ, къайгъы да къуумай ызындан, къазауатдан къайтмагъан, жашлай къалгъан, баш иеси бла, экиси да жашчыкъларыны къолчукъларындан тутханлай, акъырын, тёгерекден тансыкълыкъларын ала, шош атлай барыргъа термиле болур эди, баям. Алай болмады.
Сабийини бетин кёрмеген баш иеси, сюймекликден, насыпдан да юлюшюн алып бошагъынчы, уруш аулагъында жыгъылып, атасыз ёсдюргенди баласын. Тиширыу ол тёлюденди – эр киши сабийлени, аталарыча, жигит, жигер да болургъа, балта, чалгъы тутаргъа, атха минерге, бир сёз бла айтханда, аталарына ушаргъа юйретген тёлюден. Не кёрмегенди таулу тиширыу?! Бу да аладан бириди. Кёп ауур жолла келгенди ол.
Къырал органлада ишлегени себепли, душманла жууукъ келгенде, тиширыугъа таугъа кетерге тюшдю. Ол, къагъанагъын да эгечине аманат этип, юйден чыгъып бара туруп, алай жилягъан эди жашчыгъы, ма ол мен таныгъан бурмачач, кёккёз жашы, алай таралгъан эди, эки къолчугъун анасына созуп, таш-агъач жарып. Кёп жылла ётгенде да: «Аны ол кюннгю къычырыгъы къулагъымдан кетмейди», – деп жарсый эди анасы – бу тиширыу.
Ызы бла кёчгюнчюлюк. Сора, жангыз баласыны да къолундан тутханлай, насып излеу, жангызлыкъдан къутулургъа кюрешиу, алдау, къуралмау... ёмюр-ёмюрюне анга нёгерлик этген тохтамагъан кюреш, сора… тиширыу ариулугъу, таукеллиги.
Болгъан эди бир кесекге насыплы – жашы дуниясын алышхынчы… «Анам сёлешсе, телефон да башха тюрлю зынгырдайды, аны халине кёре: кёлю иги болса – къууанчлы, жарсыса – мудах, ачыуланса уа – къайырылып!» – деп кюлюучю эди жашы.
Артда уа… бир къар бурдум эте жаугъан кюн кёрген эдим аны – къара тону бла къара кесеу болуп бара эди жолда, желде къагъыла тургъан ауанача. Бир бек къоркъгъан эдим ол кюн аны бушууундан – орамны бирси жанына ётюп, букъгъан эдим. Аллай чексиз ачыу бар эди аны бетинде, кёзлеринде, аркъасында, къолларында…
Аны жапсарыр сёз дуния башында болмагъанын ангылап, аны былай, керегича, терк табып къоялмазлыгъыма тюшюннгенден, жарсый, ауара болуп, жолну бу жанында сюелип, жиляй эдим, ол а – ары жанында, желни хорларгъа кюреше, бара эди…  
Ол затла бары да эсиме келгенде, сейирсиннгеними, айып этгеними да магъаналары эрип къалдыла. Мен ангыладым ол алай нек этгенин. Ангыладым да, тиширыугъа ыразы болдум. Ол къартлыкъны эриши, насыпсыз, къарыусуз, ауруулу да болгъанын, ачыу, бушуу адамны къалай амалсыз этгенлерин бизден букъдурургъа кюрешеди. Нек десенг ол затла, аллыбызгъа былай туура чыгъып, ала бла бетден-бетге тюбешип къалсакъ, ол къар бурдум этген къышхы кюнча, жашауубузну мудах этерикдиле, сагъышларыбызны уа – ауур.
Жашайбыз биз, ёмюр-ёмюрде бизни къартлыкъ да, къыйынлыкъ да жокъламазлыкъ сунуп. Жашауу келген ариу тиширыу, къолан крепдешин жыйрыгъын да кийип, барады шахар орамны ёрге, женгил аязны да кесине шуёх этип. Ол батаргъа жууукълашхан кюнню ызындан жетерге сюеди.

Мусукаланы Сакинат.

Свежие номера газет Заман


20.05.2020
18.05.2020
15.05.2020
13.05.2020