Ата-бабаладан келген ызны къоймай

Бабугент элде орналгъан экинчи номерли кадет школ-интернатда Уллу Ата журт урушну жигитлерине аталгъан стенд ачылгъанда, анда Чофанланы Майришханнга тюбейме. Ол Огъары Малкъарда Къужонланы Мухамматны къызыды. Бу юйюрню битеу сабийлери да билимли, адепли, низамлы адамладыла,
Майришхан туугъан элинде да устаз болуп тургъанды, къадар жоллары Бабугентге келтиргенден сора уа, беш сабийни насыплы анасы болгъанына да къарамай, усталыгъын къоймагъанды, кадет школда математикадан устазды. Аны сохталары бир къырал экзаменни (ЕГЭ) жетишимли бергенледендиле.
фронтчуланы суратлары
Стенд ачылгъан кюн фронтчуланы араларында Чофаланы Мухамматны сураты да бар эди: ол къазауатны отуну хатасындан ёмюрледе жашлай къалгъанды. Алай уруш жокъ этерге кюрешген адамланы жууукълары аланы эслеринде, жюреклеринде тутадыла, унутмайдыла. Аланы суратлары, фронтдан келген къагъытлары таулу юйюрледе сакъланадыла. Адамны адам, халкъны халкъ этген аны эсиди. Насыпха, таулула ол затха бек сакъдыла.
Ол а ёсе келген тёлюбюзню тюз жолгъа салады, ала ёхтемле болуп ёседиле. Чофанланы юйюрлеринде да фронтчу Мухамматны сыфаты бюгюнлюкде окъуна патриотла болургъа чакъырып тургъанча кёрюнеди. Баям, Жамалны (ол Мухамматны къарындашындан туугъанды)  бла Майришханны жашлары Мурат авиацияны бошдан сайлагъан болмаз, ол бусагъатда Совет Союзну Жигити Г.А.Таран атлы граждан авиацияны Сасовский лётный училищесини курсантыды.
къаты сермеш
Чофанланы Мухамматха отуз жыл да толмагъан эди, ол 1943 жылда фронтда жоюлгъанында. Черек районну Къоспарты элинде туугъанды, 1939 жылда уа Башийланы Фатимат бла юйюр къурагъанды. Жаланда жарым жыл созулгъанды ол насып. Артда уа урушну бораны чыммакъ, ариу насыпны сыйырды.
Жаш Къызыл Аскерге 1940 жылда 23 июньда чакъырылгъанды. Финляндия бла чекде къуллукъ этгенди. Урушну биринчи кюнлеринден башлап къазауатха киргенди. Эки айны ол къуллукъ этген онбешинчи полк чеклерибизни сакълап, къызыу сермешле бардыргъанды. Бизни бир чегибизге жыйырма фашист жете эди, пулемётланы, танкланы санамай. 1943 жылны февралында жауларыбыз батальонну къуршалайдыла. Мухамматны пулемёту тохтаусуз окъла атдырады. Къапхандан чыгъадыла бизникиле.
Станция Кельге бара туруп, фашистле бийлеген кёпюрден ётерге керек эди. Ма ол кёпюрню къатында сермешде замансыз жоюлгъанды Чофан улу. Фатимат а 1947 жылгъа дери баш иесин сакълап тургъанды. Ёлюм къагъытла – «похоронкала» келгенден сора да бир-бирле саулай къайта эдиле юйюрлерине. Алай кюнлени бир кюнюнде Мухаммат бла бирге уруш этген Туменланы Къурманбий бла Къралбий келип, Фатиматха Карелофинскде эрини къарындаш къабыргъа салгъанларын айтадыла.
Къыйын эди ийнаннган ол аман хапаргъа. Бизни адамларыбызны къабырларын уруш битеу жер башына жайгъанды. Тиширыу жашлай кетген Мухамматны къарасын кийип тургъанды, артда уа, жууукъла-тенгле къоймай, ол экинчи кере насыбын сынагъанды. Шукур, ариу юйюр ёсдюргенди.  Алай Мухамматны суратын а юйюнде сакълагъанды. Ёле туруп, къызына осуят этгенди ол суратны Чофанланы Жамалгъа берирге. Ма алай бла ол бу юйюрге тюшгенди, андан алыннган копиясы уа кадет школда «Жигитлени стендиндеди».
«Бизни Фатимат»
- Таматаларыбыз кючлю  тёлю эдиле, намыслыла, адеплиле, ариу къылыкълыла, - дейди Майришхан. – Фатимат къаты ауругъанында, къайын атам мени да алып, аны кёре барабыз. Ол кюн тёшекде мени кесине тартып: «Аппагъа иги бол!» - деген эди къулагъыма. Кеси къыйналып тургъан адам бизни аппаны юсюнден сагъыш этгенине сейир этгенме. Бизде уа ынна ёлюп, мен къарай эдим аппабызгъа. Фатиматны ол кюн адамлыгъын дагъыда бир кере ангылагъанма.
Чофанлары аны жюрютюп, бошдан «келин» деп турмагъандыла. Бизде биринчи жашчыкъгъа Чофанлары оноу этедиле да, Мухаммат атайдыла. Къалай къууаннган эди Фатимат! Сабийле аны бек сюйгендиле, къуруда бизге саугъала, илляула келтириучю эди.
Сабийле
Жамал бла Майришхан сабийлени гитчеликлеринден ишге юйретедиле. Ала юйде да бахчада да аталары-аналары айтмагъанлай окъуна этиллик жумушланы кеслери эслеп, тамамлайдыла. Тамата жаш Мухаммат Сибирь федерал университетни Саяно-Шушенский филиалыны экинчи курсунда жетишимли окъуйду. Мурат, башында айтханыбызча, Граждан авиацияны Сасовский лётный училищесиндеди, Алим тогъузунчу классны бошагъанды, Амира бла Сабира сабий садха жюрюйдюле. Жашла тутушуу бла кюрешедиле, шахматланы да сюедиле.
Майришхан
Сабийлени аналары Майришхан, башында айтханыбызча, Огъары Малкъарданды. «Ишимде биринчи атламларымы этерге Малкъарда экинчи номерли школну директору Жангоразланы Борис Абдуллаевич болушханды. Бир жол ол манга: «Билемисе, таулулада бир сёз барды: «Батыла башласанг, теренирек батыл», - деп. Математикадан устаз болгъанынгдан сора да, социал педагогну ишин да бардыр», - дейди. Ма ол кезиуде къурагъанма Черек районда «Алан» деген биринчи сабий организацияны. Мен окъуучуларыма хурмет этеме, нек дегенде сабийни сыйлай билмеген аладан да сый тапмаз. Кадетчилени кеслерини аллына сагъыш этерге юйретеме. Не ишде да ётгюрлюк, кесинге ийнаныу эм жууаплылыкъ керекди», - дейди Майришхан.
Юйню башчысы Жамал сабийлени низамларына къатыды. Хар бири заманын къалай оздургъанын эслейди. Бахчада туяланы участоклагъа бёлюп, сабийлеге юлешгенди, ёсдюрюгюз деп. Ийнекге, къойлагъа, эчкилеге, тауукълагъа да къараргъа болушадыла. Къысхасы, бу юйюр, бирлешип, жашау ызны табынлай бардырады, тукъумларында жигит ата-бабалары салгъан жорукъланы бузмагъанлай.

Байсыланы Марзият.

Свежие номера газет Заман


13.07.2020
10.07.2020
08.07.2020
06.07.2020