Уста оноучу, хунерли къураучу, къайгъырыулу, адепли инсан

Кёзден кетгенле эсде жашайдыла. Олду ызларындан къарагъанланы байлыкълары. Текуланы Камалны жашы Азрет, Къабарты-Малкъарны сыйлы устазы, Россейни билим бериуюню  отличниги, педагогика илмуланы кандидаты, аладан бириди.
Ол Къазахстанда туугъанды. Атасы Камал ( Чачий) жумушакъ адам эди. Малчы. Анасы Малкъондуланы Зайнаф (Чалляу) юйюр тутханды. Азрет школгъа сюргюнден къайтханлай баргъанды. Артда аскер къуллугъун толтургъанды. КъМКъУ-ну тарых бёлюмюне уа 1973 жылда киргенди. Урунуу жолун Нальчикни 18-чи школунда башлагъанды. Экинчи жыл окъуна аны завуч этгендиле. 1980 жылда уа – директор.
Ол бек тюз оноу болгъанын жашау кёргюзтгенди. Азрет ишин сюйген коллектив къурагъанды. Нальчикни «Молодёжный» атлы къыйыр районунда артыкъ онгмагъан окъуу мекямны ол шахарда бек иги школланы санларына кийиргенди. Былайда окъууну иги белгиле бла бошагъанланы, бийик окъуу юйлеге киргенлени санлары да эсге алынады. Бир жылгъа айырмалы (майдал бла) бошагъан сабийлени саны ондан атлагъаны да болгъанды. Аланы тюрлю-тюрлю конкурслада, олимпиадалада хорламлары уа жюзле бла саналгъандыла. Сабий фондну стипендиатлары да болгъандыла арада.
Алагъа деп терк Интернети бла эки компьютер классны, медиатека кабинетни (окъуу, методика китапла, видеофильмле, звукозаписьле…) да ачханды Азрет заманында. «Экос» атлы илму обществону членлери болуп, бу школну сабийлери кёп илму ишлери бла махтау алгъандыла. Юйретиу-окъутуу программаланы не жаны бла да жангыларын кийиргенди жашаугъа директор.
Андан сора да, ол, сабийлени андан ары жашауларына къайгъыра, электив курсла ачханды. Тамата классланы окъуучулары анда психологланы, социологланы дерслерине жюрюп, не усталыкъ бла кюрешселе хайырлы болгъанын тинтгендиле.
Дагъыда бир шарт. Директор, кесини танышларын хайырланып, жашауларын аскер къуллукъ бла байларгъа сюйген жашланы аллай училищелеге салып тургъанды. Аны къатылыгъы бла 5-6 километр узакълыкъда, «Племстанцияда» жашагъан сабийлени школгъа жюрютюрге шахарны администрациясы энчи автобус бёлгенди.
2010 жылда тамам анга 60 жыл толгъанлай, 1 сентябрьде ариу ремонт этилген мектепни аллында сабийлеге къууанчлы тюбеген директорну сёзюн бёлюп, аны орунуна келгенни кёргюзтген эдиле. Ишине жанын-къанын берип жашагъан адамны алай ыспассыз, сындырып кетергенлери устаз коллективни бюгюн да тынчайтмайды. Башха тюрлю ашырсала, къыйын кёрюнмез эди.
2014 жылны 19 январында Азрет дуниясын алышханы аны таныгъанлагъа уллу бушуу болгъанды. Окъуучулары, къайгъы сёз бере: «Ол бизге уллу магъанасы болгъан, аламат, жарыкъ, тюз, адепли, намыслы адам эди. Аны усталыгъыны хайырындан школубуз кёп жылланы ичинде бизге ата-ана юй болуп тургъанды. Аны таныгъанланы сюймекликлерине, ыразылыкъларына да тийишли эди Азрет Камалович. Биз аны излеп турлукъбуз», – деп жазгъандыла газетде.
Школну бусагъатдагъы директору Лариса Гулуева уа бир интервьюсунда: «Мен юч жыл ишлейме. Алай а мында алгъаракъда бек иги директор болгъанды – Текуланы Азрет Камалович. Бу окъуу юйде школ тёрелени, билимни качествосун, окъуу-юйретиу процессге къарамны мурдорун ол салгъанды. Коррупция жюрюмегени, устазла интеллигентлей къалгъанлары да аны хайырынданды. Ол таматалыкъ этиуню бла эркинлик бериуню чеклерин иги билгенди эм кишини намысын сындырмагъанды. Аллай дерслени андан устазла, окъуучула да алгъандыла», – дейди.
Бюгюн былай эсгередиле биргесине ишлегенле Азретни.
Сарбашланы Анна:
- Школгъа бек эртте келиучю эди. Бизни ана тилден кабинетибизге кюн сайын киргенди. Кёрген жеринде, бу сизге керек болур деп, малкъар тилде китапла алып келгенди. Халкъын бек сюйгенди, бизни бла тилибизде сёлешгенди, кёплеге сыйлы атла, ветеран белгиле бердиргенди. Акъыллы адам эди, кертини жалгъандан айыргъан. Тизгинликни излегенди. Ол башындан салыннган тамата тюйюл эди, биз сайлагъанбыз аны.
Рахайланы Нелли:
- Мени аны башха таматала бла тенглешдирир онгум болгъанды. Жыйырма жети жыл аны бла ишлегенме, аладан алты жыл – орунбасары болуп. Ол керти да аламат директор эди, окъуучуланы айтханларына кёре, ахшы устаз, аз сёзлю, киши бла даулашха кирмей, чыдап, ишни тюз жанын тапхан.
Сора дагъыда эсимде тургъаны: байрамлада устазлагъа гюлле бередиле. Кабинетлеге кирип, къарай, къуру къалгъан болса, анга гюл къысым бермей къоймагъанды. Эртте келип, сабийлеге босагъада  кеси тюбегенди.
Оксана Гусарова:
- Мен домоводстводан устаз болуп келгенме школгъа. «Къызланы юй жумушлагъа, ариулукъгъа юйретирикме. Аллай жабыула тагъылгъан жерде эстетиканы юсюнден не айтырыкъма?» – деп келеме директоргъа биринчи кюн.
Билесиз, школда кёп затха жетишмейди ахча. Алай ол манга тапхан эди. Бусагъатда  сурат этерге юйретеме сабийлени. Ол акъ жабыуланы кёргеним сайын директорубузну адежлигин, кимни да ангыларгъа излегенин эсгереме.
Анга бир тилек бла келип, бирибиз да къайтмагъанбыз къууанмай. Бек асыл адам эди, не соруугъа да жууап тапхан. Китап, газет къолундан кетмегенди. Бош турургъа сюймегенди. Ахшы юлгюлери бла эсимдеди Азрет Камалович.
Людмила Попсуева, Жеттеланы Людмила:
- Заман нени алып кетсе да, эсге уа жукъ эталмайды. Алты жыл болады сюйген директорубуз Текуланы Азрет дуниясын алышханлы, алай а бизни уллу коллективибиз аны атын бюгюн да ыразылыкъ бла сагъынады.
Ол ишни къурай билгенини хайырындан окъуу мекямланы араларында бизники не жаны бла да алчы болуп тургъанды. Аламат оноучу болгъанындан сора да,  не затха да къайгъыргъан, кенг жюрекли адам эди. Не жумуш бла барсанг да, къууанчынгда, бушууунгда да къатынгда болуп, керти нёгерлик этгенди.
Людмила Череванева:
-Мен ол сейир адамны  жыйырма беш жылны таныгъанма. Келеме ишге кирирге, жюрегим къайгъылы уруп.  Къысха ушакъда ол школгъа кимни болса алып бармагъанын ангылагъан эдим. Иги ишлерге кюрешгенме. Башха тюрлю болургъа амалы да жокъ эди.
Аны къаллай адам болгъанын а иш юсюнде билгенме. Бир аламат ышаны бар эди – жюрекни тынчайтхан, иши бла, сёзю бла да жылытхан. Кесим да сынагъанма аны.
Баш ием къыйын ауруп, аны Санкт-Петербургга элтирге керек болады, окъуу жыл башлана туруп, мен бек керек заманда. Ол ангылагъан эди. Эки ай туруп къайтханымда да, тырман эшитмегенме.
Азрет Камаловични уллу, халал жюреги бар эди. Ол кетгенди, алай а бизни, окъуучуларыбызны да жюреклеринде жашап турады. Ол алагъа, билимден сора да,  кёп зат бергенди...
Османланы Фатима:
- Таматабыз таулу болгъаны, аны барысы да сыйлы кёргенлери бизге бек уллу болушлукъ эди. Ол бизни таянчагъыбыз болгъанды. Не жарсыуубуз, не болушлукъ керек болса да, ол эсин бурмай къалмагъанды. Битеу ахшылыкълары ол дуниясына жарасынла.
Азрет Камалович ишин билген огъурлу адам эди. Коллективде аны бек сыйлы кёргендиле. Бюгюн-бюгече да ариу бла сагъынадыла. Ол дуниясы алай ариу, жарыкъ болсун.
Татьяна Щербаченко:
- Жашау жолумда кёплеге тюбегенме. Бирле жаным бла ётгендиле. Башхала уа, адамлыкълары, жан жылыулары, билимлери болгъанла, эсимдедиле. Азрет Камалович аладанды. Биргесине кёп жылла ны ишлегенме.
Бек сезимли адам эди. Кимге да, сабийинге, къартынга болушлукъ керек болуп, угъай демегенди. Бир кере экзаменле бара тургъанлай, сабий саддан къызынг ауругъанды деп сёлешедиле. Азрет Камалович бар деп, ийип, андан сора да, сёлешип, аны саулугъун соргъаны эсимден кетмейди. Сабийлерибизге да сакъ эди ол.
Кёп билген, окъугъан, сейир ушакъ нёгер. Аллай адамгъа тюбегеним къадарны саугъасыды дейме. Жашау дерслери, халал жюреги ючюн ыразыма анга.

Мусукаланы Сакинат.

Свежие номера газет Заман