Кесибизни асыры эркин жюрютюрге ашыгъа болурбузму?..

2020 жыл башланнганда, биз бу тарихледе ариулукъну бла насыпны белгисин кёрген эдик. Алай ол башха зат бла ёмюрде да унутулмазча  болгъанды.

Уллу кёллюлюк
Биз кесибиз къурагъан, ышаннган, болсала сюйген затла келмей къалмазлыкъ сунуп сакълайбыз. Къарт да, жаш да жаланда жомакълы хапарлагъа ийнаныргъа сюедиле. Жарсыугъа, жашау  а алай тюйюлдю. Пандемияны дерслеринден бири -  бизни уятыуду. Ол биз, сабийлик акъылдан чыгъып,  шёндюгю дунияны керти халын кёрюрге, сагъыш этерге юйренирге керек болгъаныбызгъа тюшюндюргенди.
Шёндюге дери специалистлени оюмларына эс бурмай тургъан эсек, жангы коронавирус инфекциядан ёлюп кетгенлени эсге алып, энди билимлери болгъанланы сёзлерине къулакъ салыргъа керекбиз. Къабарты-Малкъарда  белгили инфекционистледен бири Аппайланы Шамиль  бу къыйын аурууну юсюнден айтып тургъанлыгъыбызгъа, бизни эшитмегенле кёп болгъанларына тарыгъады.
Сау болсунла,  башха врачла да жамауатха жангы жукъгъан аурууну къоркъуулулугъун ангылатыр ючюн къалмагъандыла. Алай эшитдиралмагъандыла айтханларын. Жаланда коронавирус  битеу  регионну  бюгюп, малтап башлагъанда  уяннган эдиле адамла. Алай кеч эди. Къарачай– Черкесден, Дагъыстандан бушуу хапарла дуниягъа жайылгъандан сора барыбыз да титиредик. Битеу Россей да элгеннген эди. Ары врачла, дарманла, башха керекле да жиберилдиле.

Былхымсызлыкъ
Къабарты-Малкъарда тышындан болушлукъ излерча болмагъанды хал. Битеу да республикада врачла, медсестрала, лаборантла, рентгенологла эм башхала, бирлешип, къыяма ковидге къажау сюелген эдиле. Болсада, Коронавирусха къажау оператив штаб керти шартланы билдирип тургъанлай, бизде да былхымсызла, ётюрюклеге ийнаннганла табылгъандыла. Ма аланы хаталарындан да ауруу терк окъуна жайылып къалгъанды. Сёз ючюн, врачла оразаны кезиуюнде ифтар этмегиз деп тилегенликге, элледе, озгъан жылладача, жыйылгъанлай тургъандыла. Ызы бла  ауругъанланы саны терк окъуна ёсдю. Ол жахиллик ючюн тёлеу а - ёлюмле...

Интернет да
ётюрюклеге къошулуп
Биз алгъа Интернет дунияда билимни жаяргъа болушхан сунуп тургъанбыз. Ол а  ётюрюкчюлени, жахиллени къолларында сауут болду. Врачла: «Сакъ болугъуз, битеу дуниягъа да  къоркъуулу вирус келгенди, андан дарман алыкъа жокъду. Тойлагъа, бушуулагъа, къонакъгъа бармагъыз, не аз да амал болуп, юйден чыкъмагъыз», - дегенлеринде, медицинадан билимлери болмагъанла  уа: «Ётюрюкдю бу вирусну юсюнден айтханлары, бай адамла бизге къажау  ишле этерге кюрешедиле, жашау формагъызны тюрлендирмегиз», - дегендиле.
Пандемия кёргюзтгенди: биз ауузубузну тыя билирге керекбиз. Битеу да къыраллада алимле бир кибик гузабагъа къалгъанда, Интернетде жазаргъа юйреннген къарангы адамла кеслерини аккаунтларында  алагъа къажау тургъандыла. Жарсыугъа, алимле аздыла, кеслерин акъыллылагъа санагъан жахилле уа – кёп.

Докторлагъа ийнаныргъа юйренейик
Пандемия дуниягъа къарамыбызны тюрлендиргенди. Не букъдурур кереклиси барды, фейсбукда, инстаграмда врачлагъа кёп аман сёз айтылады. Кёбюсюнде саусузла кеслерини терсликлерин ангыламайдыла. Бизни республиканы алып къарагъанда, тюз тёшек болгъунчу, больницагъа баргъан тёре жокъду. Алай, белгилисича, ауруу башланнган кезиуюнде иги багъылады. Озса уа, къыйынды аны артха къайтаргъан.
Пандемия врачланы магъаналылыкъларын ачыкъ этгенди.  Биз акъ халат кийген адамлагъа хурмет этерге юйренирге керекбиз. Бусагъатда да башыбызны палахдан ма ала къутхардыла.
Сакълыкъ бла тёзюмлюк
Россейде ковидден бакъгъан бек белгили госпитальладан бири  Коммунаркады. Анда таулу врач Къойчуланы Шамиль тёрт ай ишлегенди. Аны оюмуна кёре, алыкъа тойлагъа кёп  жыйылыргъа жарамайды. "Ауругъанла энтта асламдыла. Юйюрлери бла багъыла тургъанла бардыла. Бусагъатда 500-800 адамны жыйып, той этген -  жууапсызлыкъды.
Москвада адамла кёп жыйылгъан жерледе къапла киймегенлеге тазир саладыла. Тыш къыраллада да сакълыкъ эсленеди. Биз да, эсибизни жыйып, болумгъа кёре жашаргъа керекбиз. Жамауат кесин къорууламаса, тышындан анга болушхан бек къыйын боллукъду.
Бир-бирле ауруу жокъ болгъан сунадыла. Ол алай тюйюлдю. Ковид кетмегенди, битеу къыралланы алимлери айтханнга кёре, экинчи  да жокъларгъа  боллукъду. Сакълыкъ, тёзюмлюк керекдиле", - дегенди Къойчуланы Шамиль.

«Бир киши да
къыйналмасын»
Жарсыугъа, биягъы алимлени, врачланы оюмларына эс бурмай, битеу жууукъларын жыйып, тойла этип башлагъанланы кёребиз. «Халкъны асламысы ангылайды болумну. Алай тыйгъычсызла да бардыла. Хар ким акъылына кёре этеди», - дейди Хасанияны администрациясыны таматасы Азаматланы Къайсын. Бабугент элни  башчысы Османланы Мухтар а: «Мен кесим да ауруп, энди сау бола келеме. Быллай ишде уллу кёллюлюк этерге жарамайды. Бабугентде тойлагъа энди алай кёп адам жыйылмайды, бир кесек кечирек болса да, адамла ковидни кюйсюзлюгюн ангылагъандыла. Энди мындан ары да барыбыз да бир ызны тутаргъа керекбиз, жыйылыула вирусну терк окъуна жангыдан жаяргъа боллукъдула».
 Мен билгенден, вирус элледе адамланы жыгъып, ёлюмлени саны кёп болгъанда уа, халкъны асламысы къайгъы сёзге баргъанны тохтатхан эди. Ауруу селейгенлей а, къапла кийип барадыла, кёп олтурмай кетедиле.  Нальчикде, бир-бир элледе да къабакъ эшиклерин ачмагъанла чыкъгъандыла. Ол жууаплылыкъды эм жигитликди.
Сыйны сюйгенле, аны излегенле окъуна, кеслерин хорлап: "Бушууубузну юсюнде вирус жугъуп бир адам да къыйналмасын", - деп къойгъандыла, къайгъы сёзню телефон бла алгъандыла. Акъылман акъсакъалыбыз Цийкъанланы Мухадин хажи  дайым сакълыкъгъа чакъырып турду.

Аз-аздан хал тюзеледи
Бек къыйын саусузланы саны азайгъаны бла республикада алагъа бакъгъан госпитальла жабылып, ишлерин алгъынча бардырып башлагъандыла. Жашау аз-аздан алгъын ызына къайта турады.  Аны кесибиз бузмасакъ, тыймасакъ.Тохташдырылгъан жорукълагъа сыйынсакъ.
 Къабарты-Малкъарны Башчысы Казбек Коковну ахыр указында былай айтылады: "Кёп адам къатышхан жыйылыуланы, байрамланы, ол санда ишчи тюбешиулени, спорт эришиулени, той-оюнланы бардырыргъа боллукъду,  жаланда алагъа къатышханла башхаладан бек аздан бир метр узакълыкъда турсала, ауузларын, бурунларын жапсала (къапла, респираторла бла) эмда бирге  50-ден кёп адам жыйылмаса".
Бу оноугъа сыйыныргъа кюрешейик. Мындан ары къадарыбыз, жашауубуз бизни низамлыгъыбызгъа, жууаплылыгъыбызгъа кёре боллугъу баямды. Алимле вирус кючленип къайтырыкъды дей эселе, къулакъ салайыкъ, аурууну бир бирибизге жукъдуруп, башыбызны палахха къалдырмайыкъ.

Озгъунлукъ бизни
абындырмасын
Аллах айтса, кюз да озар, вакцина этилип, къоркъуусуз дуния да келир. Ол заманда беш-сегиз жюз адам жыйылгъан тойла да къайтырла! Алай алыкъа уа бираз тёзерге керекбиз.  Аз санлы халкъбыз, аны себепли хар адамыбыз да багъалыды бизге.
Битеу биз шёндю кёрген ишле - сынаудула. Биз бир бирибизни юсюбюзден сагъыш эте билебизми, жууаплы болуп, сакълаяллыкъбызмы жаныбызны,  жашау кёргюзтюр. Врачларыбызны, акъылман акъсакъалларыбызны оюмларын унутмайыкъ. Кесибизге базынып, биреуню да эшитирге сюймей,  абынмайыкъ.

Байсыланы Марзият.

Свежие номера газет Заман